Kiedy dziecko nie mówi, ale czyta – domowy pomysł na ćwiczenie słów i sylab

Pomysł, który narodził się z obserwacji

Pomysł na to zadanie nie wziął się z planu ani z listy ćwiczeń. Przyszedł z obserwacji.

Na jednej z terapii pani pedagog zwróciła uwagę na coś bardzo ważnego. Zauważyła, że mój syn czyta i poprawnie dopasowuje podpisy do obrazków, mimo że u niej w gabinecie w ogóle się nie odzywa. To było dla mnie mocne i jednocześnie bardzo poruszające – bo pokazało, że język w nim jest, tylko droga do jego wyrażania wygląda inaczej. ( Dziękuję, Iza 😉 )

Zaczęłam się temu przyglądać także w domu. Zauważyłam, że mój syn nie lubi klasycznych zadań na kartce. Trudno zachęcić go do wykonania nawet jednej strony ćwiczeń. Natomiast zupełnie inaczej reaguje, kiedy może coś wziąć w rękę, przenieść, dopasować, ułożyć w odpowiednim miejscu.

Działanie jest dla niego dużo bardziej naturalne niż siedzenie nad kartką.

Co chciałam ćwiczyć dzięki temu zadaniu

Chciałam stworzyć coś, co pozwoli:

• poćwiczyć słówka i sprawdzić, czy pamięta nazwy znanych mu przedmiotów,
• ćwiczyć dzielenie wyrazów na sylaby,
• wesprzeć koordynację ręka–oko,
• a przy okazji popracować nad skupieniem uwagi – bez presji i bez mówienia.

Jak powstała kartonowa plansza do ćwiczeń

Zaczęłam szukać gotowych materiałów. Trafiłam na drewniane pomoce edukacyjne, bardzo ładne, ale też dość drogie. I wtedy pojawiła się myśl: przecież mam karton, mogę też przygotować obrazki oraz sylaby na komputerze. Mogę spróbować zrobić coś sama.

Wycięłam z kartonu dwa prostokąty. W jednym z nich przygotowałam okienka – miejsca na wkładanie kafelków. Osobno wycięłam małe kartoniki, na które przykleiłam obrazki i sylaby. Całość pomalowałam farbami: karton na spodzie na czarno, a karton na wierzchu – ramkę – na zielono. Następnie skleiłam oba kartony ze sobą, tak aby powstała tablica atrakcyjna wizualnie i zachęcająca do działania. To miała być niespodzianka – bez zapowiadania, bez tłumaczenia, po prostu nowa rzecz położona na stole.

Dopasowywanie obrazków i układanie sylab

Zadanie polega na dopasowaniu rysunków do zdjęć oraz na ułożeniu sylab tak, aby powstały nazwy przedmiotów. Wybrałam tylko takie słowa, które syn dobrze zna i lubi. Chodziło mi nie o naukę nowych pojęć, ale o sprawdzenie i wzmocnienie tego, co już ma.

Różne sposoby pracy z tą samą planszą

Z czasem zaczęłam wykorzystywać tę samą planszę na kilka różnych sposobów. Dzięki temu mogłam dopasować poziom trudności i ilość bodźców do aktualnych możliwości i nastroju mojego syna.

Wariant 1 – uporządkowane sylaby (wersja prostsza)

W tym wariancie w pierwszych dwóch kolumnach znajdują się już wszystkie obrazki. Sylaby są również włożone w odpowiednie rzędy, ale w przypadkowej kolejności. Zadaniem dziecka jest uporządkowanie sylab tak, aby powstały poprawne podpisy do obrazków.

To dobra wersja na początek – dziecko ma jasną strukturę, ograniczoną liczbę elementów i może skupić się głównie na analizie sylabowej bez dodatkowych rozpraszaczy.

Wariant 2 – forma gry i naprzemienności

W pierwszej kolumnie znajdują się włożone zdjęcia. Obrazki rysunkowe oraz sylaby leżą obok planszy, odwrócone obrazkiem lub napisem do dołu.

Losujemy i układamy obrazki naprzemiennie – raz ja, raz syn – traktując to jak prostą grę. Gdy wszystkie obrazki są już dopasowane, losujemy sylaby i wkładamy je w odpowiednie miejsca, aż stopniowo powstają całe wyrazy.

Ten wariant wprowadza element zabawy, naprzemienności i wspólnego działania, a jednocześnie nadal ćwiczy rozpoznawanie słów i sylab.

Wariant 3 – swobodne układanie z rozsypanych elementów

W tym wariancie w pierwszej kolumnie znajdują się już włożone zdjęcia, natomiast obrazki rysunkowe oraz sylaby są rozsypane luzem obok planszy.

Zadaniem dziecka jest samodzielne dopasowanie obrazków rysunkowych do zdjęć, a następnie dobranie i ułożenie sylab tak, aby powstały nazwy przedmiotów. Ten wariant daje większą swobodę działania i wymaga samodzielnego planowania kolejnych kroków.

W praktyce jednak okazało się, że dla mojego syna jest to wariant najtrudniejszy. Gdy wokół planszy znajduje się zbyt wiele rozsypanych elementów, łatwo się gubi i traci orientację w zadaniu. Nadmiar bodźców sprawia, że trudniej mu skupić uwagę i zdecydować, od czego zacząć.

Właśnie dlatego najczęściej sięgam po dwa pierwsze warianty – z większą strukturą i mniejszą liczbą elementów widocznych jednocześnie.

Podsumowanie wariantów

Ta sama plansza może być wykorzystywana na różne sposoby – od bardzo uporządkowanych i przewidywalnych, po bardziej swobodne i otwarte. Nie każdy wariant będzie odpowiedni dla każdego dziecka i nie na każdym etapie.

Dla mojego syna kluczowe okazały się jasna struktura, ograniczenie bodźców oraz możliwość działania bez presji mówienia. Dzięki temu może skupić się na tym, co potrafi – rozpoznawaniu słów, sylab i znaczeń – w bezpieczny i spokojny sposób.

Ten materiał nie jest uniwersalnym rozwiązaniem, ale pokazuje, jak wiele można dostosować, obserwując własne dziecko i reagując na jego realne potrzeby. Czasem mniej elementów i więcej porządku daje dużo lepszy efekt niż najbardziej rozbudowane pomoce.

Czasem wystarczy karton i uważność

To nie była zaplanowana terapia. To było ciche sprawdzenie: co on pamięta, co rozumie i jakim kanałem najchętniej pracuje. Okazało się, że taka forma – manipulowanie, dopasowywanie, układanie – jest dla niego znacznie łatwiejsza i spokojniejsza niż praca przy stoliku z kartką.

Dzielę się tym pomysłem, bo wiem, że wielu rodziców dzieci w spektrum mierzy się z podobnymi wyzwaniami. Czasem nie potrzeba gotowych zestawów ani idealnych pomocy. Czasem wystarczy karton, nożyczki i uważne spojrzenie na to, jak nasze dziecko naprawdę się uczy.

Nie wszystko da się zaplanować

Kiedy tworzyłam tę planszę, myślałam, że z czasem będę dorabiać kolejne słowa i obrazki, a potem je wymieniać. Rzeczywistość szybko to zweryfikowała – mój syn nie chciał układać innych słów niż te pierwsze.

To pokazało mi, że nie zawsze nasze pomysły idą w tym kierunku, który sobie zaplanowaliśmy. I że to w porządku. Czasem największą wartością nie jest rozbudowywanie materiału, ale uważność na to, co dziecko jest gotowe przyjąć tu i teraz. Dlatego ta jedna plansza z pierwszymi słowami okazała się wystarczająca – i bardzo potrzebna.

---

Darmowe materiały z naszymi obrazkami do druku znajdziesz w zakładce Do pobrania.
Życzę dobrej zabawy!